In de wc horen alleen plas, poep en wc-papier, zegt Stichting RIONED, het kennisplatform voor riolering. Vochtige doekjes, maandverband, tampons, luiers en kattenbakkorrels gaan in de afvalbak. Vet en olie uit de keuken giet u terug in de verpakking of brengt u naar een inzamelpunt. Medicijnen, verf en chemicaliën horen bij de apotheek of het klein chemisch afval. Wat toch in het riool belandt, veroorzaakt verstoppingen, vastgelopen pompen en vervuild oppervlaktewater, en dat betalen huishoudens uiteindelijk zelf.
Drie p's, en de uitzondering voor vochtig toiletpapier
RIONED vat de regel samen in drie p's: plas, poep en wc-papier. Gewoon toiletpapier valt in water snel uit elkaar en is daarop gemaakt. Veel ander papier en textiel doet dat niet, ook als het er in de verpakking vergelijkbaar uitziet.
Vochtig toiletpapier mag volgens RIONED worden doorgespoeld. Alle andere vochtige wegwerpdoekjes niet: babydoekjes, make-updoekjes, doekjes voor meubels, vloer, sanitair en ramen, en doekjes voor het gezicht van kinderen. Wie twijfelt of een product onder vochtig toiletpapier valt, kan het beste de prullenbak kiezen. Een klein afvalbakje naast het toilet maakt dat makkelijker; RIONED raadt dat ook aan voor maandverband, tampons, inlegkruisjes, condooms en luiers.
Het bord op de foto, in een openbaar toilet in Rotterdam-Nesselande, somt dezelfde spullen op en waarschuwt dat een verstopping alle toiletten voor langere tijd buiten gebruik kan zetten.
Vochtige doekjes, schapen en wie de rekening betaalt
Een deel van de vochtige doekjes bevat plastic. Daardoor zijn ze zo stevig dat ze in het riool niet uit elkaar vallen. Ze klitten samen tot proppen die rioolbeheerders schapen noemen. Die proppen verstoppen buizen en laten de pompen van rioolgemalen vastlopen. Wat de gemalen passeert, moet op de rioolwaterzuivering door een rooster worden opgevangen.
In december 2024 boden RIONED, de Unie van Waterschappen en andere partijen uit de afvalwatersector de Tweede Kamer een petitie aan om vochtige toiletdoekjes plasticvrij te maken. Volgens de initiatiefnemers kosten doekjes met plastic in Nederland 22 tot 26 miljoen euro per jaar aan extra beheer, terwijl alle gemeenten samen 600 miljoen euro per jaar aan riolering uitgeven. Dat is ongeveer 4%. Omgerekend naar ongeveer 18 miljoen inwoners gaat het om ruim € 1 per persoon per jaar. Europees schatten de partijen de extra kosten op zo'n 300 miljoen euro per jaar. Ze willen een verbod onder de Europese richtlijn voor wegwerpplastic.
Op verpakkingen van vochtige doekjes met plastic staat al een verplichte Europese markering die het plastic in het product aangeeft. Die markering is een goede aanwijzing: zo'n doekje hoort in elk geval niet in de wc.
Ontstaat een verstopping in de leidingen van uw eigen huis of tuin, dan betaalt u het ontstoppen zelf. Problemen in het openbare riool lost de gemeente op, maar die kosten komen via de rioolheffing ook bij alle inwoners en bedrijven terecht. Als iemand het riool aantoonbaar verkeerd heeft gebruikt, kan de gemeente de kosten volgens RIONED op die persoon verhalen.
Gaat het toch mis, grijp dan niet naar een chemische ontstopper: RIONED raadt die af, omdat ze buizen kunnen aantasten en de zuivering kunnen verstoren.
Welk afval precies waar hoort, verschilt soms per gemeente. De Afvalscheidingswijzer van Milieu Centraal geeft dat per product aan.
Vet en olie: vloeibaar in de pan, hard in de buis
Vet en olie gaan warm en vloeibaar de gootsteen in, maar koelen in de leidingen af. Daar stollen ze en vormen ze een laag aan de binnenkant van de buis, waar ander vuil aan blijft hangen. Dat geldt volgens RIONED ook voor de olie uit een blikje vis of een pot gedroogde tomaten.
Het advies van RIONED: giet vet en olie na gebruik terug in de verpakking en lever het in bij een vetinzamelpunt, vaak een gele container, of gooi gestold vet bij het restafval. Veeg restjes uit de pan met keukenpapier voordat die in de afwas gaat. Volgens de inzamelcampagne Frituurvet Recycle Het wordt ongeveer 60% van het frituurvet van huishoudens ingezameld; de rest belandt bij het restafval of in het riool. Ingezameld vet wordt onder meer verwerkt tot biobrandstof.
Voor ander eten maakt RIONED onderscheid tussen vloeibaar en vast. Vloeibare voedingsmiddelen, behalve olie en vet, mogen door de gootsteen. Vaste etensresten zoals groente, kippenbotjes en koffieprut horen in de gft-bak. Koffiedik is ook geen goede ontstopper, waarschuwt RIONED: de werking is niet bewezen en het kan juist verstoppingen veroorzaken.
Medicijnen, verf en chemicaliën
Ongebruikte of verlopen medicijnen horen niet in wc of gootsteen, maar bij de apotheek of bij het klein chemisch afval. Rioolwaterzuiveringen kunnen medicijnresten maar voor een klein deel uit het water halen, meldt de Unie van Waterschappen. Een deel van die resten komt onvermijdelijk via het toilet na gebruik; weggegooide pillen hoeven daar niet bij te komen. Wat de zuivering wel en niet tegenhoudt, staat in hoe een rioolwaterzuivering werkt.
Voor verf geldt hetzelfde, ook voor waterverdunbare verf. RIONED adviseert om verfresten, gebruikte kwasten en rollers als chemisch afval in te leveren, en ook het spoelwater en de reiniger van verfkwasten op te vangen. Terpentine, lampolie, petroleum en insecticiden gaan eveneens naar het klein chemisch afval. Brandbare stoffen in het riool geven bovendien ontploffingsgevaar in de rioolbuizen.
Cement, gips en ander bouwmateriaal laat u eerst drogen en levert u daarna gescheiden in. In de afvoer kunnen ze uitharden.
Buiten telt ook: de kolk en het regenwaterriool
Het riool begint niet alleen bij de wc. Ook straatkolken en putjes in de tuin zijn ermee verbonden. In wijken met een gescheiden stelsel loopt het regenwaterriool rechtstreeks naar een sloot, vijver of de bodem, zonder zuivering. Wat daar in wordt gegooid, komt dus direct in het oppervlaktewater terecht. Hoe beide stelsels werken, staat in het artikel over de riolering.
RIONED noemt een paar gewoonten die daarom beter anders kunnen. Was de auto op een wasplaats of in een wasstraat in plaats van op straat. Veeg vuil van stoep en terras op en doe het bij het restafval in plaats van het in de kolk te spuiten. Onkruid tussen de tegels kunt u met de hand verwijderen, wegbranden of wegborstelen.