De meeste liters bespaart u onder de douche: 5 minuten in plaats van ruim 7 scheelt volgens Milieu Centraal zo'n 15 liter per persoon per dag, en een waterbesparende douchekop nog eens ongeveer 9 liter. Het geld zit daarbij vooral in de energie voor het verwarmen, niet in het water zelf. Een aantal veelgehoorde tips levert voor de gemiddelde huishouding minder op dan de cijfers doen vermoeden.
Eerst de rekensom: koud water is goedkoop
Een kubieke meter drinkwater kost huishoudens in 2026 gemiddeld € 2,71, inclusief belastingen, volgens het Tarievenoverzicht drinkwater 2026 van Vewin. Dat is 0,27 cent per liter. Wie elke dag 15 liter minder gebruikt, bespaart per jaar ongeveer 5,5 kubieke meter, oftewel zo'n € 15 op de drinkwaterrekening.
Onder de douche gaat het om warm water, en dan ligt het anders. Milieu Centraal rekent voor dezelfde 2,4 minuten korter douchen een besparing van ongeveer € 36 per persoon per jaar, bij een gasprijs van € 1,37. Het grootste deel van het voordeel zit dus in gas of stroom. Volgens Milieu Centraal gaat bijna 25% van het gasverbruik in een huishouden op aan warm water, en stroomt ongeveer 70% van dat warme water door de douche.
Dat verklaart ook waarom een hogere waterprijs weinig verandert. Onderzoek in opdracht van de overheid, waarnaar Vewin verwijst, liet zien dat mensen nauwelijks minder water gaan gebruiken als de prijs stijgt. Besparen is vooral een kwestie van gewoonten en apparatuur.
Onder de douche: minuten en liters per minuut
De gemiddelde Nederlander staat ruim 7 minuten onder de douche. Terug naar 5 minuten scheelt volgens Milieu Centraal ongeveer 15 liter per persoon per dag. Een douchetimer of een nummer van 5 minuten helpt om dat vol te houden.
Een waterbesparende douchekop laat maximaal 7,2 liter per minuut door bij een waterdruk van 3 bar. Ten opzichte van een standaard douchekop is dat ongeveer 20% minder, ten opzichte van een regendouche ongeveer 40%. De straal voelt meestal vergelijkbaar doordat er lucht wordt bijgemengd.
Of zo'n kop bij u iets oplevert, is eenvoudig te meten. Zet de douche op temperatuur en vang 1 minuut lang het water op in een emmer met maatverdeling. Komt er meer dan 7,2 liter uit, dan valt er veel te winnen. Tussen 6,3 en 7,2 liter levert een spaarkop waarschijnlijk nog iets op, onder de 6,3 liter nauwelijks. Let wel: bij lage waterdruk komt er ook uit een gewone kop weinig water.
Milieu Centraal houdt een lijst bij van douchekoppen die aantoonbaar waterbesparend zijn. Die lijst is nuttig, omdat op de verpakking lang niet altijd staat hoeveel liter per minuut een kop doorlaat. Sommige modellen zijn alleen zuinig als de meegeleverde begrenzer, vaak een los ringetje, wordt geplaatst.
Een thermostatische mengkraan bespaart op een andere manier: het water is sneller op de goede temperatuur, zodat er minder wegloopt tijdens het afstellen. Milieu Centraal schat dat op gemiddeld 650 liter per jaar, bij een aanschafprijs van € 50 tot € 200.
Het toilet: de kleine knop wordt al veel gebruikt
Milieu Centraal noemt een besparing van 12 liter per persoon per dag als de kleine spoelknop wordt gebruikt voor een kleine boodschap. Dat geldt voor iemand die altijd de grote knop indrukt. Uit het onderzoek Watergebruik Thuis 2021 van het CBS blijkt dat Nederlanders thuis al vaker gedeeltelijk dan volledig doorspoelen: gemiddeld 3,65 keer per dag met de spaarknop en 2,93 keer met de grote knop. Wie dat patroon al volgt, haalt er weinig extra uit.
Wie een ouder toilet heeft zonder spaarknop, of met een grote stortbak, kan meer winnen. Milieu Centraal adviseert in dat geval de stortbak te verkleinen, en bij een verbouwing te kiezen voor een waterbesparende toiletpot. Een stortbak die blijft doorlopen is een andere zaak: dat is een lek, en dat kost dag en nacht water. Hoe u dat vaststelt, staat in lekkages opsporen in huis.
Was en vaat: vol en op eco
Een wasbeurt kost gemiddeld bijna 49 liter water, blijkt uit het CBS-onderzoek. Milieu Centraal schat dat het eco-programma ongeveer 8 liter per persoon per dag scheelt. Daarnaast helpt het om de machine alleen vol aan te zetten en kleding pas te wassen als dat echt nodig is.
Voor de vaatwasser geldt hetzelfde advies: vol laden en het eco-programma kiezen.
Tips die minder opleveren dan ze lijken
Sommige besparingen die vaak worden genoemd, gaan uit van een specifiek gedrag. Voor wie dat gedrag niet vertoont, leveren ze weinig op.
De kraan dichtdraaien tijdens het tandenpoetsen bespaart volgens Milieu Centraal 22 liter per persoon per dag. Dat getal geldt voor iemand die de kraan de hele tijd laat lopen. Het CBS mat voor al het gebruik bij de wastafel samen, handen wassen apart gerekend, gemiddeld 8,7 liter per persoon per dag. Voor de gemiddelde Nederlander is de winst dus kleiner, al is de gewoonte nog steeds zinvol.
Hetzelfde speelt bij de tuin. Eén keer per week flink sproeien in de ochtend in plaats van elke dag een beetje, scheelt volgens Milieu Centraal ongeveer 37 liter per persoon per dag. Het CBS kwam voor water voor buiten op een jaargemiddelde van 0,9 liter per persoon per dag. In een droge zomer is het advies wel degelijk relevant: dan ligt het verbruik voor de tuin veel hoger dan dat jaargemiddelde.
Bij het bad is het precies andersom. Een bad kost zo'n 140 liter, bijna 4 keer een douche van 5 minuten. Maar de gemiddelde badgebruiker neemt eens in de 11 dagen een bad. Hoe het verbruik per toepassing is opgebouwd, staat in het stuk over het waterverbruik per persoon.
Regenwater en grijs water: niet voor alles
Regenwater opvangen in een regenton voor de tuin is een eenvoudige manier om drinkwater te sparen. Het opgevangen water kost niets en vermindert de vraag naar drinkwater juist in de droge periodes waarin die het hoogst is.
Binnenshuis ligt het ingewikkelder. Het RIVM onderzocht in het kader van het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing de risico's van regenwater of licht vervuild huishoudwater, grijs water, voor bijvoorbeeld de toiletspoeling. Daaruit bleek dat er nog onvoldoende maatregelen zijn om risico's zoals foutaansluitingen tussen het huishoudwatersysteem en het drinkwatersysteem uit te sluiten. Het RIVM raadt daarom af zulke systemen nu verplicht te stellen in de bouwregels. De drinkwaterbedrijven vragen om centrale normen, certificering en toezicht voordat dit breder wordt toegepast.
Besparen op het juiste moment
Op hete dagen telt ook het moment waarop water wordt gebruikt. Drinkwaterbedrijven slaan water op in voorraadkelders, en bij langdurig hoog verbruik raken die sneller leeg dan ze worden bijgevuld. Eind juni 2026 verbruikten klanten van Vitens op één dag 1,36 miljard liter, 34% meer dan gemiddeld.
Vitens vroeg klanten toen om zwembadjes niet opnieuw te vullen, de tuin met water uit de regenton te besproeien en, als er toch gesproeid wordt, dat maximaal één keer per week te doen, vóór 07.00 uur of na 23.00 uur. Een opblaaszwembadje vraagt volgens Milieu Centraal al snel een paar honderd liter, een opzetzwembad duizenden liters.