Nederland telt tien drinkwaterbedrijven, en welk bedrijf uw water levert, hangt alleen af van uw adres. Elk bedrijf heeft een eigen distributiegebied. Het grootste, Vitens, voorziet een gebied met bijna 6 miljoen inwoners, het kleinste, WMD in Drenthe, een gebied met 445.000 inwoners. Alle tien zijn bij wet in publieke handen: de aandelen zijn van provincies en gemeenten. Tot in de jaren vijftig waren er bijna 200 waterleidingbedrijven.
Van bijna 200 naar 10
Het eerste Nederlandse waterleidingbedrijf begon in 1853 in Amsterdam met duinwater. In de decennia daarna volgden andere steden. Volgens Dunea dronken mensen tot die tijd ongezuiverd water uit sloten, rivieren en putten, met regelmatig cholera- en tyfusepidemieën als gevolg. In Den Haag startte de Duinwaterleiding van 's-Gravenhage in 1874 met waterwinning in de duinen bij Scheveningen, de voorloper van Dunea. In Groningen namen in 1879 twee Friese huisartsen, Simon Eduard Oudschans Dentz en Markus Jan Baart de la Faille, het initiatief voor waterleidingen in de stad.
Op het platteland duurde het langer. In Drenthe kreeg Hoogeveen in 1928 als laatste van de 4 grote plaatsen waterleiding, schrijft WMD. De plattelandsbevolking, 78% van de Drenten, haalde haar water toen nog uit een put, pomp of regenton.
Toen de branchevereniging Vewin in 1952 werd opgericht, waren er 198 waterleidingbedrijven. Door fusies waren dat er in 1990 nog 52. In 2010 was het aantal gedaald tot 10, en daarbij is het sindsdien gebleven.
De tien op een rij
De cijfers hieronder komen uit de Kerngegevens drinkwater 2025 van Vewin en gelden per 31 december 2024. Het aantal inwoners is dat van het distributiegebied.
Vitens, grote delen van Friesland, Overijssel, Gelderland, Flevoland en Utrecht: 5.976.000 inwoners, 2.787.000 aansluitingen.
Brabant Water, het grootste deel van Noord-Brabant: 2.645.000 inwoners, 1.278.000 aansluitingen.
Evides, het zuidwesten van Zuid-Holland, Zeeland en het zuidwesten van Noord-Brabant: 2.115.000 inwoners, 1.079.000 aansluitingen.
PWN, Noord-Holland zonder Amsterdam en Amstelveen: 1.792.000 inwoners, 850.000 aansluitingen.
Dunea, het westen van Zuid-Holland: 1.394.000 inwoners, 674.000 aansluitingen.
WML, Limburg: 1.136.000 inwoners, 581.000 aansluitingen.
Waternet, Amsterdam, Amstelveen en enkele omliggende gemeenten: 1.108.000 inwoners, 549.000 aansluitingen.
Oasen, het oosten van Zuid-Holland: 821.000 inwoners, 377.000 aansluitingen.
Waterbedrijf Groningen, de provincie Groningen: 617.000 inwoners, 302.000 aansluitingen.
WMD Drinkwater, Drenthe: 445.000 inwoners, 213.000 aansluitingen.
Samen gaat het om ruim 18 miljoen inwoners en 8,7 miljoen aansluitingen. Welke bronnen elk bedrijf gebruikt, van grondwater tot Maaswater, staat in het overzicht van bron tot kraan.
Veel land, weinig mensen: het verschil in leidingmeters
De bedrijven verschillen niet alleen in omvang, maar ook in het soort gebied. Vitens bestrijkt 15.511 vierkante kilometer, ruim 40% van het Nederlandse leveringsgebied, en beheert 48.339 kilometer leiding. Waternet heeft met 350 vierkante kilometer het kleinste gebied, maar daar wonen meer dan een miljoen mensen.
Dat verschil is terug te zien in de leidingen. Wie de netlengte deelt door het aantal inwoners, komt bij Waternet uit op ongeveer 3 meter leiding per inwoner. Bij WMD in Drenthe is dat bijna 12 meter, bij Vitens ruim 8. Een bedrijf in een dunbevolkt gebied moet dus veel meer leiding aanleggen, controleren en vervangen voor elke klant. In totaal liggen er in Nederland 121.565 kilometer drinkwaterleidingen, en werken er bij de tien bedrijven bijna 6.000 voltijdsbanen.
Ook de productie loopt uiteen. Vitens maakte in 2024 362 miljoen kubieke meter drinkwater, bijna een derde van het landelijke totaal van 1.160 miljoen. WMD kwam op 35 miljoen kubieke meter. Of die verschillen ook in de tarieven terugkomen, leest u in de waterrekening ontleed.
Eigendom van provincies en gemeenten
Een drinkwaterbedrijf kan niet zomaar worden verkocht. De Drinkwaterwet schrijft voor dat een drinkwaterbedrijf in handen is van de overheid. Is het een naamloze of besloten vennootschap, dan moeten de statuten bepalen dat de aandelen uitsluitend worden gehouden door publiekrechtelijke rechtspersonen, zoals provincies en gemeenten. Het overdragen van aandelen aan een private partij sluit de wet uit.
In de praktijk ziet dat er per bedrijf net anders uit. De aandelen van WMD zijn van de provincie Drenthe en 11 Drentse gemeenten. Waterbedrijf Groningen is een nv met de provincie Groningen en Groningse gemeenten als aandeelhouders. Waternet is de uitzondering: het is een stichting, en doet naast drinkwater ook het rioolbeheer voor Amsterdam en de uitvoerende taken van het waterschap.
Ook wat de bedrijven hun financiers mogen betalen, is begrensd. De minister van Infrastructuur en Waterstaat stelt eens per 3 jaar, op advies van de Autoriteit Consument en Markt, de maximale vermogenskostenvoet vast. Voor 2025 tot en met 2027 is die 4,32%, tegen 2,95% in de periode daarvoor. Volgens Vewin is dat nodig omdat de bedrijven de komende jaren fors moeten investeren in productiecapaciteit, vervanging van leidingen en extra zuivering, onder meer tegen PFAS.
Bedrijven achter de bedrijven
Naast de tien leveranciers bestaan er twee bedrijven die geen drinkwater aan huizen leveren, maar wel een schakel in de keten zijn. De Watertransportmaatschappij Rijn-Kennemerland (WRK) brengt voorgezuiverd rivier- en IJsselmeerwater naar de Noord-Hollandse duinen; de bedrijfsvoering ligt bij Waternet en PWN. Het Waterwinningbedrijf Brabantse Biesbosch levert water uit de spaarbekkens in de Biesbosch; de bedrijfsvoering ligt bij Evides. Hoe die bekkens werken, staat in het artikel over Rijn en Maas als drinkwaterbron.
De tien bedrijven zijn verenigd in Vewin, dat hun belangen in Den Haag en Brussel behartigt en de sectorcijfers bijhoudt. Het gebouw op de foto bovenaan is het kantoor van WML in Maastricht, gefotografeerd in januari 2025.
Welk bedrijf is van u?
De snelste manier om te zien wie uw drinkwaterbedrijf is, is de jaarafrekening of het termijnbedrag op uw bankafschrift. Staat die nog niet op uw naam, bijvoorbeeld na een verhuizing, dan meldt u zich aan bij het bedrijf dat in de nieuwe woonplaats levert. Ga daarbij niet uit van de provincie: de distributiegebieden volgen niet altijd de provinciegrenzen, zoals het rijtje hierboven laat zien.
Het bedrijf is uw aanspreekpunt voor alles tot en met de watermeter: storingen in de straat, een lekkende aansluiting of een kapotte meter. Wat na de meter komt, is de verantwoordelijkheid van de eigenaar van het huis.
De leveringsplicht is stevig verankerd. Binnen zijn gebied moet een drinkwaterbedrijf op verzoek een aansluiting aanbieden en water leveren. Over de vraag of die plicht ook geldt voor bedrijven die water van drinkwaterkwaliteit nodig hebben, verschillen Vewin en de Inspectie Leefomgeving en Transport van mening; de minister overweegt de Drinkwaterwet op dat punt te verduidelijken.