Het KNMI spreekt van een hoosbui als er op één plek meer dan 25 millimeter regen in een uur valt. Dat is meer dan het riool kan afvoeren, dus komt er water op straat te staan. Of dat water uw huis binnenkomt, hangt vooral af van dingen die u vooraf regelt: schone goten, drempels die hoog genoeg liggen, een beveiligde afvoer in de kelder en spullen die niet op de vloer staan. Tijdens de bui zijn gesloten ramen en rustig rijdend verkeer de belangrijkste bescherming.
Meer regen dan het riool aankan
Rioleringen zijn volgens het KNMI vaak berekend op ongeveer 20 millimeter regen per uur. Stichting RIONED, de kennisorganisatie voor riolering en stedelijk water, noemt een iets hoger getal: met de overstorten erbij kan het riool in een uur tot 30 millimeter verwerken. Dat komt neer op 3 volle emmers van 10 liter per vierkante meter. Valt er meer, dan blijft het water op straat staan.
Dat is geen ontwerpfout. De straat is bedoeld als tijdelijke opslag, en huizen horen daarom hoger te liggen dan de weg. Het riool uitbreiden tot het elke hoosbui aankan, zou volgens RIONED tientallen miljarden euro's kosten. Dankzij de overstorten is het water op straat meestal binnen een uur weer weg.
Een extreme bui is plaatselijk. Het KNMI rekent voor dat een uurneerslag die op een vaste plek eens in de 100 jaar voorkomt, nu ongeveer 58 millimeter, vrijwel elk jaar wel ergens in Nederland valt. De kans dat het precies in uw straat gebeurt, is klein; de kans dat het ergens gebeurt, groot.
Buien worden heviger
Warmere lucht kan meer waterdamp bevatten, ongeveer 7% per graad opwarming. Dat werkt door in de buien. Volgens het KNMI liggen de hoge uursommen van na de eeuwwisseling ongeveer 15% hoger dan die van ervoor. Het aantal dagen waarop op minstens één van 240 meetstations meer dan 50 millimeter valt, steeg van gemiddeld 4 à 6 per jaar vóór 2000 naar 8 à 9 daarna.
Voor de toekomst verwacht het KNMI een verdere toename, met een grote onzekerheid: voor zomerbuien tussen 2 en 14% zwaardere extremen per graad opwarming. Een 10% hogere intensiteit betekent grofweg een verdubbeling van de kans dat een bepaalde hoeveelheid wordt overschreden.
Ken de zwakke plekken van uw huis
Begin met de vraag hoe het water bij u zou lopen. RIONED noemt de kwetsbare situaties: een huis onderaan een helling, een voordeur of garagedeur lager dan de weg, een verlaagde inrit naar een garage en een afvoer in de kelder die lager ligt dan de straat. In veel nieuwbouwwijken liggen de vloeren volgens RIONED eigenlijk te laag. Meestal is 30 centimeter boven het wegniveau voldoende.
Herkent u uw huis in zo'n situatie, neem dan contact op met de gemeente. Gemeenten brengen met een klimaatstresstest in beeld waar wateroverlast kan ontstaan, en kunnen vertellen of er plannen zijn voor de straat. Het Verbond van Verzekeraars verwijst voor de risico's van uw eigen omgeving naar de Klimaateffectatlas en overstroomik.nl.
Voor het seizoen: een lijst voor het hele huis
Dak en goten. Maak dakgoten en regenpijpen schoon; een bladvanger voorkomt verstopping. Bij extreme regen kan water op het dak niet altijd snel genoeg via de regenpijp weg. Een afgekoppelde regenpijp die in de tuin uitkomt, of een noodoverloop, voorkomt dan lekkage, schrijft Milieu Centraal. Controleer bij een plat dak of de afvoer vrij is.
Deuren en drempels. Een drempel of licht verhoogde vloer houdt water van enkele centimeters tegen. Waar meer water kan komen, helpen waterkerende schotten van ongeveer heuphoogte die u bij dreiging in de deuropening plaatst. Bij een verlaagde garage-inrit noemt RIONED een hogere drempel tussen inrit en weg, een grotere goot voor de garage of een extra pomp met noodstroom.
Kelder. Een putje of wasmachineafvoer in de kelder is bij een hoosbui de zwakste plek. Hoe u die beveiligt, staat in een kelder droog houden.
Spullen en installaties. Zet waardevolle spullen in kelder, souterrain en garage op verhogingen, en laat kabels en aansluitingen zo hoog mogelijk aanleggen.
Tuin. Een tuin met veel tegels voert het water naar het riool of naar uw achterdeur; een tuin met planten laat het wegzakken. RIONED raadt af het terras even hoog te leggen als de woonkamervloer. Meer daarover in de tuin als spons.
Als er een zware bui wordt verwacht
Het Verbond van Verzekeraars werkt samen met het KNMI om mensen bij weerwaarschuwingen tips te geven. De belangrijkste zijn eenvoudig: ramen dicht, dakgoten schoon, spullen op tijd droogzetten, tuinspullen in de schuur. Ramen en deuren dicht is ook financieel van belang: schade door regen die via openstaande ramen of deuren binnenkomt, is volgens het Verbond meestal niet verzekerd.
Plaats waterkerende schotten voordat het water er staat. Zet de auto niet in een verlaagde garage als de kans bestaat dat die volloopt, en haal spullen van de keldervloer.
Tijdens en na de bui
Rijd rustig door een ondergelopen straat. RIONED wijst erop dat een auto die te hard door het water rijdt een golf opwerpt die zo hoog kan zijn dat het water alsnog huizen binnenloopt. De foto bovenaan, gemaakt in 1981 in Santpoort na een plaatselijke wolkbreuk, laat zien hoe zo'n golf ontstaat. Water op straat kan bovendien afvalwater uit het riool bevatten; vermijd contact ermee.
Is er water binnengekomen, beperk dan eerst de schade: vang water op, zet spullen op een droge plek en maak foto's voordat u opruimt. Meld schade zo snel mogelijk bij uw verzekeraar. Welke schade gedekt is, hangt af van de weg die het water nam; zie waterschade en de verzekering.
Zag u water op een plek waar het eerder niet stond, of wordt het bij elke bui erger? RIONED vraagt bewoners dat met foto's aan de gemeente door te geven, zodat problemen in de toekomst kunnen worden beperkt.