Water komt een huis binnen via vier routes: van boven door dak, goot of regenpijp, van opzij over een drempel of door de gevel, van onder als grondwater of terugstromend rioolwater, en van binnen uit leidingen, afvoeren of vochtige lucht. Waar en wanneer het water verschijnt, zegt meestal genoeg om de bron te vinden. Volgens Stichting RIONED is de eigenaar verantwoordelijk voor een gebouw dat aan de boven-, zij- en onderkant waterdicht is, en ook voor grondwater dat binnenkomt.
Het moment zegt veel
Kijk eerst wanneer het water verschijnt. Komt het tijdens of vlak na een zware bui, dan zijn het dak, de goten, een lage drempel of het riool de eerste verdachten. Wordt een kelder of kruipruimte in een natte winter langzaam natter, zonder duidelijke bui, dan wijst dat eerder op grondwater. Verschijnt er ook bij droog weer water of een vochtplek, dan zit de oorzaak vaak binnen: een leiding, een afvoer of een kitrand.
Daarnaast telt de plek. Water dat van het plafond druppelt, komt van boven, al zit het lek niet altijd recht erboven. Water dat onder een buitendeur door komt, komt van de straat of het terras. Water dat uit een putje omhoogkomt, komt uit het riool. Beslaan de ramen vaak en ruikt het muf, dan is er misschien helemaal geen lek, maar te weinig ventilatie.
Van boven: dak, goot en regenpijp
Een lekkend dak verraadt zich niet altijd op de goede plek. Water loopt vaak tussen dak en plafond door en druppelt pas meters verderop naar beneden, schrijft RIONED. Een dakdekker moet dan zoeken waar het werkelijk binnenkomt.
Goten en regenpijpen zijn een tweede bron. Een verstopte goot loopt bij een bui over en het water stroomt langs de gevel. Een lekke regenpijp houdt een muur lang nat, waarna het vocht naar binnen kan trekken. Een bladvanger bovenin de regenpijp verkleint de kans op verstopping.
Platte daken hebben een eigen risico. Kan het water niet snel genoeg weg, dan blijft het staan. Het Verbond van Verzekeraars wijst erop dat een plat dak zonder voldoende afschot, goede afvoer en goede draagconstructie kan bezwijken onder het gewicht van het water.
Van opzij: over de drempel
Bij een hevige bui vult het riool zich en blijft er water op straat staan. Dat is zo bedoeld: de weg dient als tijdelijke berging, en huizen horen daarom hoger te liggen dan de weg, schrijft RIONED. Waar een drempel of garagedeur lager ligt, kan straatwater naar binnen lopen. Hetzelfde geldt achter het huis, als het terras naar de achterdeur afloopt in plaats van ervan af.
De zandzakken op de foto bovenaan liggen voor een huis in Deventer, in januari 1982. Smeltwater en regen hadden de straat blank gezet. Hoe u zich op een zware bui voorbereidt, staat in het artikel over een huis dat klaar is voor een hoosbui.
Van onder: grondwater en kruipruimte
Grondwater staat niet het hele jaar even hoog. Een kelder of vloer die niet waterdicht is, geeft daarom pas problemen als het grondwater stijgt, bijvoorbeeld in een natte winter. Een lek in een kelder of vloer valt daardoor soms pas lange tijd na het ontstaan op, schrijft RIONED.
Het Informatiepunt Leefomgeving noemt uiteenlopende oorzaken, vaak in combinatie: de samenstelling van de bodem, een lekkende riolering die water in de grond laat lopen, een grondwateronttrekking in de buurt die stopt, een hoger peil in sloten en vaarten, of nieuwe ondergrondse bouwwerken die het grondwater opstuwen.
In een kruipruimte leidt hoog grondwater tot vochtige lucht die door kieren de woning in trekt. RIONED raadt aan kieren en het kruipluik af te dichten, folie op de bodem te leggen en een te diepe kruipruimte op te vullen met goed doorlatend materiaal zoals schelpen. Wat er in een kelder mogelijk is, staat in een kelder droog houden.
Uit het riool: water dat terugkomt
Bij een zware bui staat het riool onder druk. Ligt een afvoer in huis laag, dan kan rioolwater via die afvoer naar binnen komen. Volgens RIONED moet een afvoer die lager ligt dan de straat, zoals een putje of wasmachineafvoer in een kelder of souterrain, daarom zo zijn gemaakt dat er geen afvalwater naar binnen kan stromen.
Andere oorzaken zijn een regenpijp die op het vuilwaterriool is aangesloten, of een ontbrekende ontlastput bij de regenpijp. Welke rol die onderdelen spelen, staat in het artikel over de riolering in de rubriek Na het doortrekken. Water dat uit het riool terugkomt is vies: vermijd contact ermee, raadt RIONED aan.
Van binnen: leidingen, kitranden en vochtige lucht
Niet al het water komt van buiten. Een lekkende drinkwater- of cv-leiding kan lang onopgemerkt blijven; met een eenvoudige test op de watermeter stelt u vast of er ergens water weglekt. Een lekkende afvoerbuis geeft vies water en vraagt om een installateur.
Kleiner, maar hardnekkig: een kitrand langs bad, douchebak of aanrecht die niet meer sluit. Het water loopt er bij elk gebruik langs en houdt een hoek of muur nat. Opnieuw kitten lost het meestal op.
En soms is er geen lek. Ademen, koken, douchen en wassen brengen veel vocht in de lucht. Wordt te weinig geventileerd, dan slaat dat neer op koude plekken. RIONED adviseert roosters in de ramen open te laten en de ramen één keer per dag een half uur open te zetten. Ook een kelder of kruipruimte heeft ventilatie nodig.
Wie moet het oplossen?
Op eigen grond ligt de verantwoordelijkheid bij de eigenaar. Die zorgt voor een waterdichte woning en voor voorzieningen om regenwater en grondwater op het eigen perceel te verwerken, schrijft RIONED. Een huurder is gebruiker en heeft kleine beheertaken, zoals sifons schoonmaken; voor een goede riolering en voorzieningen voor regen- en grondwater moet in de regel de verhuurder zorgen.
De gemeente heeft een grondwatertaak in de openbare ruimte, maar kan grondwateroverlast op particuliere percelen niet altijd voorkomen, benadrukt het Informatiepunt Leefomgeving. Staat een straat bij buien steeds vaker blank, of loopt het water van de weg richting uw huis, meld dat dan bij de gemeente, het liefst met foto's.
Of de schade vergoed wordt, hangt sterk af van de route die het water nam. Neerslag die via het dak binnenkomt, is meestal verzekerd, stijgend grondwater niet. De details staan in waterschade en de verzekering.